Nazım-Hikmet

Nâzım uyarmıştı: Düşeceksin Menderes

Seyyit Nezir

Nâzım‘ın 1953’te ABD’yi açıkça hedef alan “23 Sentlik Askere Dair” şiiriyle başlattığı toplumsal yergi, 1955‘te, “Gerileyen Türkiye Yahut Adnan Menderes’e Öğütler” şiiriyle doğrudan DP‘ye yönelir. Nâzım, bu şiirde, “bindiğin dalı kesiyorsun, ağaç seni üzerinden atacak” diye Menderes‘i uyarır. Şiir, DP iktidarını ve Menderes‘i eleştiren ilk şiir oluşu kadar, kapsamlı bir politik yergi oluşuyla da öne çıkar.

Geçtiğimiz günlerde muhalefeti “27 Mayıs özlemcisi olmak”la suçlayan Başbakan Erdoğan, “Menderes’e yazık ettiklerini” söylemişti. Oysa kendisine yazık etmemesi için Menderes‘i Nâzım Hikmet uyarmıştı. Benzer siyasal eylemleri işlediği sürece her dikta heveslisi, korkusunu dışa vurmaktansa, Nâzım‘ın uyarısını elbette dikkate almalı…

Nâzım‘a bu uyarı şiirini yazdıran olay; New York Times‘ta yer alan bir başyazıda eleştirilir (29.12.1954): Adnan Menderes’in pek çok gazeteciyle birlikte, ABD ve demokrasi yandaşı olduğundan hiç kimsenin kuşku duymadığı Hüseyin Cahit Yalçın‘ı da hapse attırması başyazara pes dedirtir. Yazıda Menderes‘i suçlayıcı şöyle cümleler yer almıştır:

Basın hürriyetini yok ediyor… Basında kendisini tenkit edenleri hapse atıyor… Siyasi muhalefeti eziyor… Menderes işçilere grev hakkını tanıyacağını vaat etmişti… Halbuki en kısa grevler için işçileri takip ediyor…” (Nâzım Hikmet, Tüm Eserleri 7, “Eserlerine Girmeyen Şiirleri”, haz.: Asım Bezirci, Cem Y., 1979)

Başyazıda bu minval üzere sürdürülen eleştiri şu cümleyle sona erer: “Bu durum, Türki ye’nin Batı’daki dostlarını kederlendirmektedir. ”

Nâzım, gazetenin meramını şiirinde enine boyuna işleyip açığa vurduktan sonra, Menderes‘e öğütler verir. Şairin 57 yıl önce yazdıklarının bu gün için de geçerli dersler içermesi, Erdoğan’ın 27 Mayıs korkusunun boşuna olmadığını düşündürüyor. Nâzım‘ın New York Times başyazarı ağzından yazdığı şiir şöyle:

Şaşkınlığın bu kadarına doğrusu ya pes,

Bindiğin dalı kesiyorsun Adnan Menderes.

İlle de asıp kesmek geliyorsa içinden

Ezmekte devam et Barışçılar’ı, ama sen

Mesela Yalçın’ı da tıkıyorsun deliğe

İhtiyarcık sana azıcık cilve yaptı diye. (…)

A be Adnan Menderes, böyle bir dal kesilmez,

Böyle şaşkınlıkların sonu da iyi gelmez…

Şu muhalefetle de alıp veremediğin ne?

Niye öyle hışımla yürüyorsun üstüne?

Kore’ye asker gönderdin de ‘Hayır’ mi dedi?

“Kan aktı hesabı sorulmalıdır!’ mi dedi?

Orduyu emrimize verdin, ses çıkardı mı?

“Olmaz olsun!’ mu dedi Amerikan yardımı?

Feryat mi etti “İstiklâl elden gitti!’ diye?

Zavallı, sımsıkı sarılmış demokrasiye:

“Başvekil merasimsiz karşılanmalı!’ diyor,

Bir de bazen coşarak ‘Hayat pahalı!’ diyor.

Bu aksoylu muhalefeti ezilir görmek

Türk’ün Batılı dostlarını pek üzüyor pek.

Şaşkınlığın bu kadarına doğrusu ya pes,

Bindiğin dalı kesiyorsun Adnan Menderes.

***

Hani her işte bizden örnek alacaktın ya?

Hürriyet nizamına sadık kalacaktın ya?

Vâdettin, tanımadın işçinin grev hakkını.

O hakkı bizim tanıdığımız gibi tanı.

Elli istiyorlarsa ateş aç, sonra beş ver.

Ama ufak tefek grevlerde anlayış göster.

Sendika liderlerinizin birçoğu zaten Bizde olduğu gibi emir alır polisten.

Niye telaşlanıp kaybedersin vekarını?

Hem de kırarsın liderlerin itibarını? Şaşkınlığın bu kadarına doğrusu ya pes,

Bindiğin dalı kesiyorsun Adnan Menderes.

***

Senin bindiğin dallar ve bindiğimiz dallar,

Unutma bu dallardan başka asıl ağaç var,

Öfkeyle homurdanan yarı çıplak, yarı aç, Bizi silkip atmaya fırsat kollayan ağaç…

Seyyit Nezir – 3 Haziran 2021

Etiketler

Bir Yanıt Yazın